De twee grootste fouten die therapeuten maken, waardoor therapie niet helpt

Vandaag gaan we het hebben over een pijnlijk, maar broodnodig onderwerp: de grootste fouten die therapeuten maken.

Als je zelf therapeut of coach bent, is dit de spiegel die je vandaag móét kijken. En als je cliënt bent en al maanden (of erger nog: jaren) trouw iedere week naar een praktijk sjokt zonder dat er écht iets verandert? Dan is dit het artikel dat je de ogen gaat openen. Grofweg zijn er namelijk twee gigantische fouten die telkens weer worden gemaakt. Fouten die ervoor zorgen dat cliënten vastblijven zitten, afhankelijk worden en bakken met geld uitgeven aan resultaten die... nou ja, nul zijn.

Laten we er meteen induiken.

Bekijk de video: 

Fout 1: Te veel rapport (De valkuil van de 'betaalde vriendschap')

De eerste fout klinkt misschien een beetje vreemd in de oren. Je zou namelijk denken dat dit juist iets goeds is. Ik ga hier dan ook meteen even diep op uitwijden. De eerste grote fout is: te veel rapport maken. We worden te veel vrienden met elkaar.

Nu meteen even een belangrijke, wetenschappelijke kanttekening erbij. We weten uit talloze onderzoeken dat de effectiviteit van een therapie voor een heel groot deel valt of staat met de relatie tussen de behandelaar en de cliënt. De 'klik', de connectie, de therapeutische relatie, dat is verreweg het grootste criterium waardoor een traject wel of niet slaagt.

Dus met dat in je achterhoofd zou je bijna zeggen: "Edwin, hoe kun je in vredesnaam te veel rapport hebben? Rapport is toch dat warme gevoel van 'hey, wij zijn connected'?"

Het afhankelijkheidsmachine

Natuurlijk is rapport goed. Begrijp me niet verkeerd. Je moet elkaar vertrouwen. Maar het gaat mis wanneer dat rapport doorslaat. Het gaat mis als het betekent dat de therapeut niet meer de dingen durft te zeggen die hij of zij eigenlijk zou moeten zeggen.

Uit angst om de connectie te verliezen, blijft de therapeut een beetje aan de oppervlakte kabbelen. Het wordt een soort gezellige vriendschap. Een betaalde vriendschap, welteverstaan. Onderzoekers geven ook aan dat te veel rapport op deze manier de cliënt juist in de weg kan zitten[1].

Dan krijg je van die situaties waarin een cliënt in paniek raakt en zegt:

"Oh help, mijn therapeut gaat drie weken op vakantie! Ik had net eindelijk iemand die ik vertrouw, ik had net zo’n fijne vriendschap opgebouwd... Wat moet ik nu in hemelsnaam doen?"

Als je dáár als therapeut in terechtkomt, dan ben je in mijn ogen simpelweg geen goede therapeut. Wat je dan namelijk hebt gedaan, is de cliënt afhankelijk maken van jou.

Moet je je eens voorstellen dat je dat bij tien, twintig of honderd mensen doet. Allemaal mensen die voor hun emotionele stabiliteit volledig afhankelijk zijn van jouw wekelijkse knikje en je luisterend oor.

Dan ben je geen therapeut meer. Dan ben je bijna een soort sekteleider die een therapeutische sekte in stand houdt. En het mooie is: in Nederland wordt die sekte vaak nog vergoed door de zorgverzekeraar ook. Dat lijkt mij een heel slechte zaak.

Word de ANWB van de geest

Wat wil je nou eigenlijk écht bereiken met die mensen? Je wil dat ze hun eigen leven gaan leiden. Dat kunnen ze op het moment dat ze bij je binnenstappen niet, en daar hebben ze hulp bij nodig. Prima. Zie jezelf als therapeut daarom als een soort ANWB-wegenwacht.

Als wegenwacht wil je die mensen zo snel mogelijk weer op weg helpen. Je gaat toch niet gezellig achterin de auto klimmen om de rest van hun vakantie met ze mee te rijden? Je gaat niet elke honderd meter de motor opnieuw een beetje oplappen, zodat ze weer een heel klein stukje verder kunnen hobbelen, om vervolgens weer stil te vallen. Nee! Ze moeten op een gegeven moment echt zélf aan de bak.

Hoe langer een therapie duurt, hoe lastiger dat wordt. Kijk, als een traject maar twee, drie of vier sessies duurt, dan is de band die je opbouwt krachtig. Krachtig genoeg om de interventies diep te laten landen, maar kort genoeg om te voorkomen dat er die ongezonde vriendschappelijkheid ontstaat.

Want als die er eenmaal is, wordt de drempel voor de cliënt om uit therapie te gaan per sessie hoger. Dat doet een therapeut meestal niet bewust, dat hoop ik althans, maar het gebeurt onbewust wel.

De taak van therapie is simpel: zo kort mogelijk, zo effectief mogelijk, en áltijd gebaseerd op eigenaarschap.

Jij gaat het doen. Jij, als cliënt, bent de baas over jouw verandering. "Oh, maar Edwin, ik vind het zo moeilijk..." Dat snap ik. En tuurlijk ga ik je daarbij helpen. Ik ben je begeleider, je coach. En ja, we kunnen met krachtige therapeutische interventies (zoals hypnotherapie) mensen ongelooflijk snel weer op de rit helpen.

Maar daarna? Leer het zelf. Doe het zelf. We gaan natuurlijk niet de rest van je leven hand in hand met je meelopen.

Fout 2: Het blijft allemaal cognitief (Praten in plaats van het oplossen)

De tweede gigantische fout is dat het in de therapiewereld veel te vaak allemaal cognitief blijft. Het blijft hangen in de bovenkamer. In het bewuste, logische, analyserende brein.

Echter, dat is niet waar ons gedrag en onze problemen vandaan komen[2]. Met allerlei technieken proberen therapeuten dan toch automatisch “vanzelf” gedrag te veranderen.

Cliënten krijgen huiswerk mee, moeten schema's invullen, lijstjes bijhouden... Het is één grote bewuste oefening. En het probleem is: de vraagstellingen van de therapeut zijn op een gegeven moment totaal niet verrassend meer.

Cliënten zijn hartstikke slim. Zeker de mensen die al een hele rits aan therapeuten en psychologen hebben versleten. Die kennen het klappen van de zweep wel. Die gaan op een gegeven moment ook helemaal zo práten.

Dan hoor je ze zeggen: "Ja, ik ben nu een brief aan het schrijven naar mijn moeder om te vertellen dat het allemaal niet goed is wat ze vroeger heeft gedaan."

Dan denk ik: Mensen, we zijn dertig jaar verder!

Misschien is die moeder in de tussentijd allang veranderd. Misschien zegt die moeder nu al jaren: "Ik hou van je." Maar ja, dan is het voor de cognitieve cliënt natuurlijk weer niet goed genoeg, want 'dat had ze dertig jaar eerder moeten zeggen'.

En stel je eens voor dat je moeder dat inderdaad nooit meer gaat zeggen. Stel je voor dat je moeder je echt haat. Oké. Dat is heel vervelend. Sterker nog, dat is verschrikkelijk. En dat mag er zijn, dat mag je absoluut voelen. Maar als we dat hebben gevoeld, en we zijn erdoorheen gewerkt... wat ga jíj dan nu doen? Blijf je dertig jaar later nog steeds naar haar wijzen?

De muur van het bewuste brein

Het probleem met die pure cognitie is dat je in het bewuste brein blijft hangen. Je daalt niet af naar het onbewuste. En laat dat onbewuste nou net de plek zijn waar de emoties zitten, waar de beelden zitten, en waar de échte pijn opgeslagen ligt[3].

Hoe meer je in die cognitie blijft hangen en hoe meer vragen je stelt die het logische denken activeren, hoe meer beschermingslagen mensen gaan opbouwen[4].

Het bewuste brein is namelijk een ster in het verzinnen van excuses, rationalisaties en muren om maar niet naar die diepe, rauwe pijn te hoeven gaan. En het resultaat? De therapie duurt en duurt maar, en wordt alleen maar langer.

Marketingtechnisch is dat voor een therapeut natuurlijk fantastisch. Laten we de rekensom eens maken. Als je honderd sessies met iemand kunt doen tegen een tarief van €75 per keer, dan levert die ene cliënt je €7.500 op.

Als dat dan ook nog eens lekker voor een deel vergoed wordt door de verzekering, hoeveel cliënten heb je dan per jaar nodig om comfortabel te leven? Met een stuk of tien cliënten hark je zo €75.000 binnen. Dan gaat het natuurlijk financieel prima met je praktijk.

Ik snap de verleiding dus wel. Als je trajecten korter maakt, heb je simpelweg meer mensen nodig om je uren te vullen. Maar als we kijken naar de gigantische wachtlijsten in de GGZ en naar de enorme stroom mensen die schreeuwt om hulp, dan is er echt werk zat. Je hoeft mensen niet kunstmatig lang in je praktijk te houden. Hoe korter, hoe beter. Hoe effectiever, hoe mooier op álle vlakken.

De oplossing: Waarom therapie pas werkt als er hypnose ontstaat

Ik zou iedereen (zowel therapeuten als cliënten) willen aanraden om zich eens te gaan verdiepen in hoe verandering nou écht werkt in het brein. En ja, daar komt de spreekwoordelijke WC-eend reclame aan, maar ik ga hem lekker toch maken: hypnotherapie is verreweg de beste manier.

Waarom durf ik dat zo hard te zeggen? Omdat in feite iedere therapie die werkt, pas werkt op het moment dat er hypnose in het spel is. Laten we het anders formuleren: de therapie werkt pas zodra er hypnose of trans ontstaat.

Je kunt het ook een 'trance-staat' noemen. Pas wanneer mensen heel even uit dat analytische, kritische hoofd schieten en in die diepe, innerlijke focus zakken ("Huh..."), dán pas komt een suggestie of een interventie echt binnen. Blijven ze gewoon in die kritische, alerte mind hangen? Dan kaatst alles wat je zegt zo weer terug. Er komt helemaal niks binnen.

Elke succesvolle therapievorm maakt (bewust of onbewust) gebruik van het omzeilen van de kritische factor van het bewuste brein. Dit is wat de hypnotische staat doet[5].

Dus, beste therapeuten: bestudeer hypnose. Bestudeer hypnotherapie. Leer zien wanneer iemand in een lichte trance of hypnose gaat, en bam, geef dán je therapeutische suggestie.

Er zijn gelukkig genoeg krachtige tools en methodieken die dit doen, die wat dieper gaan en even lekker voorbij die vermoeiende cognitie schieten:

• Hypnotherapie: Direct communiceren met het onbewuste softwareprogramma.
• EMDR: Door oogbewegingen of tikjes de ratio uitschakelen en trauma direct verwerken.
• Systemisch werken: De diepe, onbewuste dynamieken van je familieopstelling inzichtelijk maken en oplossen.
• EFT (Emotional Freedom Techniques): Werken met de energiebanen van het lichaam om emotionele lading los te laten.

Bestudeer ze, train jezelf erin en vind de manier die bij jou als behandelaar past.

Een dringende oproep aan jou

Mocht je dit nu lezen als therapeut, neem dit dan ter harte. Stop met het creëren van afhankelijkheid. Stop met die eindeloze praatsessies die de muren van je cliënt alleen maar dikker maken. Durf de vriendschap los te laten en geef het eigenaarschap direct vanaf dag één terug aan de persoon die tegenover je zit.

En mocht je dit nu lezen als cliënt? Als je momenteel ergens in een traject zit en je merkt: 'Jeetje, we zijn eigenlijk week in week uit alleen maar cognitief bezig, we lullen alleen maar over mijn problemen en ik voel me na afloop wel even opgelucht, maar er verandert wezenlijk niks...' Zoek dan alsjeblieft iemand anders.

Dit is niks ten nadelen van de therapeut als persoon (het is ongetwijfeld een schat van een mens met de beste bedoelingen) maar het kost je simpelweg bakken met tijd, bergen met geld en het werkt voor geen meter.

Ik heb in de loop der jaren echt zat mensen in mijn praktijk en opleidingen gezien die al jarenlang in traditionele therapie zaten. En weet je wat het schokkende was? Het hielp niet alleen niks, het werd vaak alleen maar erger.

Ze hadden door al dat gepraat nóg meer geavanceerde beschermingslagen opgebouwd. Ze hadden bovendien een hele hoop slechte suggesties meegekregen. Suggesties zoals: "Ja, het ligt allemaal niet aan jou, het ligt aan dat verknipt gezinsachtergrond van je."

Nou ja, dat zal allemaal best wel zo wezen. Die familie was vast ook hartstikke verknipt. Maar die familie gaan we vandaag niet veranderen, toch? Die gaan niet ineens wel de excuses aanbieden waar jij op hoopt. Het moet bij jezelf vandaan komen.

Jij doet het. Dat vinden mensen in het begin vaak ontzettend spannend en lastig, dat snap ik heel goed, maar het is wel echt de éen-na-enige manier om écht vrij te worden.

Hypnose leren als therapeut

Wist je dat ook therapeuten zich inschrijven bij de opleidingen van het Hypnose Instituut Nederland? Ben jij een therapeut en wil je meer handvatten hebben om jouw cliënten mee te helpen? Kom eens naar een gratis masterclass voor een kennismaking.

Of schrijf je direct in voor een van onze evenementen en opleidingen.

Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.

Bronnen: