Schaarste mindset: Hoe dit je gijzelt en hoe hypnose het omdraait

Wanneer we horen over armoede, denken we vaak meteen aan lege portemonnees, schulden en een gebrek aan keiharde euro's. Maar de moderne psychologie en neurowetenschappen laten een heel ander, veel fascinerender verhaal zien. Een schaarste mindset betekent namelijk niet per definitie dat je arm bent in de zin van een bankrekening met een rood getal.

Nee, het betekent dat je minder rijk bent dan je zou willen. Het is een diepgeworteld mentaal programma dat je vertelt dat er simpelweg niet genoeg is. Of het nu gaat om geld, tijd, liefde of energie: jouw brein staat permanent in de overlevingsstand.

Wat is een schaarste mindset echt?

In de wetenschappelijke literatuur wordt het fenomeen van schaarste steeds vaker onderzocht als een toestand waarin de beleving van tekort het volledige kader waarin iemand denkt overneemt[1].

Mensen die leven met een schaarste mindset ervaren altijd druk, ongeacht of ze feitelijk aanmodderen of modaal verdienen. Het is een referentiepunt in je hoofd: je vergelijkt jezelf voortdurend met wat anderen hebben of met wat je zou moeten hebben, waardoor je altijd achter de feiten aanloopt.

Dit heeft te maken met de manier waarop ons brein functioneert. Uit onderzoek naar de hersenmechanismen achter schaarste blijkt dat een dergelijke mindset direct ingrijpt op onze neurale processen[2]. Wanneer je in een staat van schaarste verkeert, schiet de activiteit in je orbitofrontale cortex omhoog (het hersengebied dat cruciaal is voor directe waardebepaling) terwijl de activiteit in de dorsolaterale prefrontale cortex juist afneemt.

Dat laatste is fnuikend: de prefrontale cortex is namelijk het gebied dat verantwoordelijk is voor weloverwogen, doelgericht kiezen en plannen op de lange termijn.

Vertaald naar de praktijk: je brein vernauwt zich. Dit wordt tunneling genoemd, ook wel bekend als tunnelvisie. Omdat je zo gefocust bent op dat ene tekort "Hoe kom ik deze maand door?" of "Waar haal ik de tijd vandaan?", zie je de rest van de wereld niet meer. Je cognitieve bandbreedte raakt volledig bezet door de crisis van het moment (bron 1)

Je betaalt een enorme cognitieve belasting, waardoor er simpelweg geen mentale ruimte meer overblijft om strategische beslissingen te nemen voor de lange termijn.

Gevolgen van schaarste mindset voor je welzijn en kansen

Het hebben van een schaarste mindset is niet zomaar een onschuldig pessimistisch denkbeeld. Het doet ook af aan je welzijn. Uit experimenteel onderzoek blijkt dat mensen die in een schaarste-toestand worden geplaatst direct melden dat ze zich een stuk minder zelfverzekerd en aanzienlijk angstiger of gestresster voelen (bron 2).

Dit chronische gevoel van stress en psychologische druk interfereert direct met het dagelijks functioneren en leidt op termijn tot mentale uitputting[3].

En daar blijft het niet bij. De gevolgen strekken zich direct uit naar de kansen die je in het leven neemt of juist laat liggen. Omdat je prefrontale cortex onder druk staat en je in de tunnelvisie zit, durf je geen berekende risico's meer te nemen.

Grote kansen voor carrière-upgrades, het starten van een onderneming of het investeren in je persoonlijke ontwikkeling worden aan de kant geschoven. Je kiest voor de schijnveiligheid van het bekende, omdat je brein elk onbekend risico interpreteert als een directe bedreiging voor je toch al wankele overleving.

Mensen met een schaarste mindset gaan vaker compenserend gedrag vertonen, trekken zich terug uit sociale situaties of grijpen naar snelle, kortetermijnoplossingen, zoals meespelen in loterijen of dure leningen afsluiten, die de situatie op termijn alleen maar verergeren (bron 2).

Je zit vast in een vicieuze cirkel die zichzelf in stand houdt.

Hoe hypnose de schaarste mindset doorbreekt

Gelukkig zit je niet voor eeuwig vast aan dit mentale keurslijf. Je onderbewustzijn is geen betonnen muur. Het is een kneedbaar programma. En dat is precies waar hypnose en moderne hypnotherapeutische interventies het verschil kunnen maken.

Waar traditionele praattherapieën soms te langzaam werken omdat ze op het bewuste niveau blijven hangen, duikt hypnose direct naar de bron: de onderbewuste programmering waarin de schaarste mindset is vastgezet.

Hypnose is gedefinieerd als een staat van geconcentreerde aandacht en verminderde perifere waakzaamheid, waarin het brein veel ontvankelijker is voor positieve suggesties en gedragsverandering[4]. Wanneer je in een hypnotische trance bent, gebeurt er iets bijzonders met je zenuwstelsel. De stressrespons kalmeert, de overactieve alarmbellen in je brein worden gedempt en de mentale tunnelvisie opent zich.

Onderzoek naar methoden zoals mindful hypnotherapie laat zien dat het combineren van diepe ontspanning, mindfulness en gerichte hypnotische suggesties een krachtig middel is om psychologische stress en psychologische nood drastisch te verminderen. Meta-analyses tonen aan dat zulke interventies grote effecten hebben op het verlagen van stress en het vergroten van acceptatie en innerlijke rust (bron 3).

Door middel van hypnose kun je de diepgewortelde overtuigingen van "ik kom tekort" en "er is niet genoeg" herschrijven. De therapeut helpt je om in dat oordeelloze, gefocuste trance-niveau nieuwe neurale verbindingen aan te spreken. Je leert om de rust in jezelf te vinden die normaal gesproken wordt overschreeuwd door de schaarste-stress.

Zodra die onderbewuste angst en dat chronische gevoel van tekort plaatsmaken voor een interne staat van overvloed en kalmte, verandert je volledige blik op de werkelijkheid. Je cognitieve bandbreedte komt weer vrij. De prefrontale cortex krijgt zijn stuurmansstoel terug, waardoor je weer in staat bent om heldere, doelgerichte keuzes te maken voor de lange termijn (bron 2).

In plaats van krampachtig vast te houden aan wat je hebt of panisch te focussen op wat je mist, durf je weer stappen te zetten. Je pakt kansen, creëert waarde en opent de deur naar het leven dat niet alleen rijk aanvoelt in theorie, maar het ook daadwerkelijk wordt in de praktijk.

Technieken om de mindset te doorbreken

Er zijn allerlei technieken die een hypnotherapeut kan gebruiken om de schaarste mindset te doorbreken. Bij de opleiding van het Hypnose Instituut Nederland leer je in het eerste jaar al veel van dit soort technieken, zoals:

1. Symbolenreis
2. Ideomotorische signalen
3. Fast fobia
4. Regressie

Tijdens een voorgesprek komt een therapeut vaak achter een vermoeden van waar de schaarste mindset vandaan komt. Misschien heb je in je jeugd een periode van armoede gekend, of had je verwachtingen over waar je nu zou zijn in het leven en zijn die simpelweg niet waargemaakt doordat de maatschappij nu heel anders is dan bijvoorbeeld in de jaren 90.

Afhankelijk van wat er in het voorgesprek naar voren komt kan een hypnotherapeut dan een techniek kiezen om het onbewuste programma dat er blijkbaar is over welvaart en schaarste te doorbreken.

Op die manier wordt ook de focus op wat er niet is doorbroken en kun je weer zien welke kansen en welke overvloed er wel om je heen ligt.

Hypnose leren

Wil jij deze technieken leren om jezelf of juist om andere mensen te helpen? Kom eens naar een gratis masterclass.

Of schrijf je in voor een van onze evenementen en opleidingen.

Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.

Bronnen: