Wat zijn coping mechanismen nu eigenlijk en hoe helpen ze je brein?

Stel je even voor: je loopt op straat en ineens komt er een grote, grommende hond op je af rennen. Wat gebeurt er in jouw systeem? Binnen een fractie van een seconde schiet je lichaam in de overlevingsstand.

Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan en je brein zoekt razendsnel naar een uitweg. Dat is stress in zijn meest pure vorm.

In onze moderne wereld zijn het meestal geen wilde honden meer die ons opjagen, maar een overvolle mailbox, financiële zorgen, een conflict op het werk of een ingrijpende gebeurtenis uit het verleden.

Toch reageert jouw onbewuste brein nog precies hetzelfde. Om met die spanning en bedreigingen om te gaan, zet je systeem strategieën in. In de psychologie noemen we dat copingmechanismen[1].

Coping is simpelweg de manier waarop jij zowel met je gedachten als met je gedrag reageert op stressvolle situaties om de interne en externe druk te reguleren[2]. Wanneer je geconfronteerd wordt met een probleem dat je psychologische of lichamelijke integriteit bedreigt, staat jouw systeem eigenlijk voor twee grote taken: je moet het probleem zelf aanpakken én je moet de emoties die daarbij loskomen in goede banen leiden[3].

Hoe jij dat doet, bepaalt in enorme mate hoe je je voelt. Jouw psychologisch welzijn, en daarmee bedoelen we niet alleen de afwezigheid van klachten, maar echt een staat van mentale balans, zelfvertrouwen, veerkracht en het gevoel dat je regie hebt over je eigen leven, hangt direct samen met de strategieën die jij onbewust of bewust kiest (bron 2).

Laten we eens kijken naar wat de wetenschap hierover zegt. Uit grootschalig bevolkingsonderzoek blijkt dat er een ijzersterk verband bestaat tussen je copingstijl, de hoeveelheid psychische spanning die je ervaart en je algehele welzijn (bron 2).

Wanneer jouw copingstrategieën effectief zijn, herstelt de balans tussen de eisen die het leven aan je stelt en de hulpbronnen die je in jezelf hebt om daarmee om te gaan.

Lukt dat niet, dan blijft de disbalans bestaan en schiet je systeem door in chronische stress, met alle mentale en lichamelijke gevolgen van dien (bron 1).

Het mooie is: coping is geen vaststaand lot waarmee je geboren wordt. Het zijn aangeleerde patronen en gewoontes. En alles wat je hebt aangeleerd, kun je ook weer veranderen.

Positieve en negatieve coping

Ik zie dagelijks dat mensen vaak heel goed weten dat iets niet goed voor ze is, maar het toch blijven doen. Waarom? Omdat elk gedrag (hoe destructief ook) ooit is ontstaan met een positieve intentie van je onbewuste: jou beschermen tegen pijn, angst of ongemak.

Toch is er onderscheid tussen positieve (adaptieve) en negatieve (maladaptieve) coping mechanismen, puur kijkend naar wat ze op de lange termijn voor je opleveren (bron 2).

Wat zijn nu die positieve coping mechanismen? Dat zijn de strategieën die je daadwerkelijk vooruithelpen en je veerkracht vergroten. Denk aan probleemgericht handelen: je kijkt de situatie recht in de ogen, maakt een plan en neemt concrete stappen om de bron van de stress aan te pakken (bron 3).

Maar het zit hem ook in hoe je met je gevoelens omgaat. Positieve emotionele coping betekent dat je sociale steun zoekt bij mensen die je vertrouwt, dat je gaat sporten of bewegen om de spanning uit je lijf te krijgen, of dat je een moeilijke situatie op een nieuwe, constructieve manier leert bekijken. Dat wordt ook wel positieve herwaardering genoemd (bron 2), of zoals ik het graag noem: Herkaderen.

Ook het bewust toelaten, verwerken en uiten van je emoties hoort daarbij. Uit een grote meta-analyse van tientallen onderzoeken blijkt dat deze emotionele benadering bijdraagt aan een betere algehele gezondheid, fysiek herstel en psychologische veerkracht[4].

Vooral het daadwerkelijk verwerken van je emoties zorgt ervoor dat je vaker gedrag laat zien dat gezonder is (bron 3). Hoe meer je deze positieve strategieën inzet, hoe hoger je psychologische welzijn en hoe lager je stressniveau (bron 2).

Daartegenover staan de negatieve coping mechanismen. Die voelen op de korte termijn vaak als een heerlijke ontsnapping, maar op de lange termijn graven ze een steeds diepere kuil voor je.

Voorbeelden hiervan zijn het compleet vermijden of ontkennen van het probleem, doen alsof er niets aan de hand is, je terugtrekken uit sociaal contact, eindeloos piekeren en jezelf de schuld geven, of je verdoven met alcohol, drugs, eten of sigaretten (bron 2,3). Ook het opkroppen van gevoelens of jezelf verliezen in hulpeloosheid vallen in deze categorie (bron 3)

De cijfers liegen er niet om: negatieve coping is direct gekoppeld aan hogere stressniveaus, een lager psychologisch welzijn, somberheid en angstklachten (bron 2)

Sterker nog, chronische stress en onverwerkte angst die voortkomen uit falende coping putten niet alleen je geest uit, maar zetten ook je autonome zenuwstelsel en hormoonhuishouding onder constante hoogspanning, wat zelfs het risico op hart- en vaatziekten aanzienlijk verhoogt[5]

Waarom wilskracht alleen vaak niet genoeg is

Misschien herken je het wel. Je neemt je op zondagavond heilig voor: "Morgen ga ik niet meer stress-eten, ik pak die lastige klus direct aan en ik stop met roken."

En op maandagmiddag, na één vervelend telefoontje, zit je toch weer met die reep chocolade of die sigaret in je hand. Hoe komt dat? Omdat je probeert een onbewust programma te overschrijven met je bewuste wilskracht. Dat is hetzelfde als proberen een hogesnelheidstrein tegen te houden door er met je handen tegenaan te duwen.

Negatieve coping mechanismen zijn diep ingesleten automatismen. Roken, bijvoorbeeld, heeft voor veel mensen een onbewuste functie in het dagelijks leven: het voelt als een beloning, een rustmoment of een manier om spanning te reguleren[6].

Zolang dat diepere programma in je onbewuste actief blijft, blijft de drang trekken. Als je écht blijvende verandering wilt, moet je niet alleen op het niveau van het symptoom werken, maar op de plek waar het programma draait: in jouw onbewuste brein. En precies daar komt hypnose om de hoek kijken.

Hoe hypnose de schakelaar omzet van negatief naar positief

Veel mensen denken bij hypnose nog steeds aan een show op het podium waarbij iemand als een kip gaat kakelen. Vergeet dat beeld direct.

Klinische hypnose is een volkomen natuurlijke staat van diepe, gefocuste aandacht waarbij je minder bezig bent met prikkels van buitenaf en juist veel ontvankelijker wordt voor helpende suggesties en nieuwe inzichten (bron 1,5).

Je houdt altijd zelf de controle, maar je zet de kritische, piekerende voordeur van je brein even op een kiertje, zodat we direct kunnen samenwerken met je onbewuste hulpbronnen[7].

Wat gebeurt er nu precies in je brein tijdens hypnose waardoor je die negatieve coping kunt loslaten? Modern hersenonderzoek laat zien dat hypnose geen vaag trucje is, maar zorgt voor meetbare verschuivingen tussen grote hersennetwerken.

Tijdens een hypnotische trance neemt de activiteit in het zogeheten default mode network (DMN), het netwerk dat verantwoordelijk is voor eindeloos piekeren en vastgeroeste gedachten over jezelf, aanzienlijk af.

Tegelijkertijd verbetert de samenwerking tussen het netwerk voor executieve controle en het netwerk dat bepaalt wat belangrijk is. In gewone mensentaal: je brein komt uit de kramp. Er ontstaat neuro-experiëntiële plasticiteit. Een chique woord voor het feit dat je hersenen op dat moment superflexibel zijn om oude, starre patronen los te laten en nieuwe verbindingen aan te leggen.

In plaats van je emoties krampachtig te onderdrukken of ervoor weg te vluchten, helpt hypnose je om je aandacht flexibel te sturen en innerlijke rust en samenhang te ervaren, zelfs als de omstandigheden om je heen uitdagend zijn (bron 7).

Daarnaast werkt hypnose direct door op je lichaam. Waar chronische stress en negatieve coping je sympathische zenuwstelsel (het gaspedaal) continu ingedrukt houden, activeert hypnotherapie juist het parasympathische zenuwstelsel (het rempedaal), waardoor je hartslag daalt, je ademhaling vertraagt en de fysiologische stressreactie tot rust komt (bron 5).

Van oud overlevingsgedrag naar nieuwe innerlijke kracht

Maar hoe vertaalt dit zich nu heel concreet naar het vervangen van een negatief coping mechanisme door een positief mechanisme? Laten we eens kijken naar hoe we dat in hypnotherapie aanpakken.

Ten eerste maken we gebruik van krachtige verbeelding en visualisatie. Je onbewuste brein maakt namelijk nauwelijks onderscheid tussen iets wat je levensecht voorstelt en iets wat je daadwerkelijk meemaakt. Door in trance een stressvolle situatie te visualiseren en jezelf daarin kalm, krachtig en oplossingsgericht te zien reageren, oefent je brein alvast het nieuwe, positieve gedrag in.

Ten tweede helpen we je om de onderliggende behoefte van het oude gedrag te herkennen en op een gezonde manier in te vullen. Stel dat je rookt of eet om stress te dempen. Met behulp van indirecte suggesties, metaforen en het aanspreken van je onbewuste hulpbronnen kun je die oude gewoonte herkaderen en vervangen door nieuwe, gezonde rituelen, zoals zelfhypnose op momenten dat de spanning oploopt.

Onderzoek laat zien dat hypnotherapie bij bijvoorbeeld stoppen met roken op de lange termijn vergelijkbare resultaten boekt als gevestigde methoden zoals cognitieve gedragstherapie (bron 6).

En ook bij het verlagen van ervaren stress en angst tonen diverse klinische studies en reviews aan dat hypnose een waardevolle en effectieve aanpak kan zijn (bron 1, 5).

Uiteindelijk draait het maar om één ding: jij staat aan het roer.

Negatieve coping mechanismen waren ooit jouw reddingsboei in woelig water, maar nu je op het droge staat, zijn ze te zwaar geworden om mee te slepen.

Door via hypnose contact te maken met je onbewuste, geef je jezelf toestemming om die oude ballast neer te leggen. Je vervangt vermijding door actie, piekeren door vertrouwen en verdoving door echte verwerking (bron 3, 4)  

(En precies op dat moment merk je wat er gebeurt als je brein weer voor je werkt in plaats van tegen je: je ervaart weer rust, vrijheid en de regie over je eigen leven (bron 7).  

Hypnose leren

Wil jij jezelf en andere mensen helpen met deze wetenschappelijk bewezen technieken van hypnose? Kom eens naar een gratis masterclass voor een kennismaking.

Of schrijf je direct in voor een van onze evenementen en opleidingen.

Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.

Bronnen: