Laten we het vandaag eens hebben over een van de grootste frustraties van therapeuten, coaches, trainers én eigenlijk iedereen die ooit een ander vooruit probeerde te helpen: mensen die zeggen dat ze ontzettend graag willen veranderen, maar ondertussen… helemaal niet willen veranderen.
Je herkent ze direct. Ze zitten tegenover je in de praktijkruimte, leunen achterover en zeggen: “Edwin, ik wil dolgraag van mijn probleem af.” Maar aan alles, hun blik, hun energie, hun hele lichaamstaal, voel je: er is in werkelijkheid geen enkele intrinsieke motivatie te bekennen. Ze motiveren zichzelf voor geen meter of ze zijn simpelweg gestuurd door een ander.
En geloof me, als je al wat langer in dit vak zit, heb ik hier een gouden regel voor: stop met trekken aan een dood paard.
Het klinkt misschien hard, maar in dit artikel leg ik je precies uit waarom ongemotiveerde cliënten helpen zonde van ieders tijd is, wat het geheim is van de zogenaamde ‘secundaire ziektewinst’ en de onbewuste positieve intentie, én hoe je mensen wél op het juiste spoor krijgt.
Bekijk de video:
"Mijn partner wil dat ik stop met roken..."
Kijk, neem nou het klassieke voorbeeld: stoppen met roken.
Er stapt iemand je praktijk binnen. Je vraagt: “Wat brengt je hier?”
En het antwoord begint met het beruchte woordje: “Nou, ik wil wel stoppen, máár…”
En daar gaan we al. “...maar mijn vrouw vindt dat ik moet stoppen.” Of: “Mijn partner heeft deze sessie voor me geboekt.”
Weet je wat mijn beste tip is in zo’n situatie?
Ik zeg dan heel droog: “Stuur je partner maar hierheen.”
Dan kijken ze me aan: “Huh? Mijn partner?”
“Ja,” zeg ik dan, “dan hypnotiseer ik je partner gewoon zodat hij of zij prima kan omgaan met jouw gerook. Kost misschien een klein beetje extra, maar hé, dan heb je ook wat!”
Ik heb serieus eens een cliënt gehad die dat overwoog en zei: “Serieus, Edwin? Kan dat echt? Nou, dat vind ik eigenlijk niet eens zo’n gek idee!”
Mooi. Dan weet je dus meteen genoeg. Einde sessie! Waarom zouden we immers doorgaan? Blijf lekker roken. Wat maakt mij het uit? Maakt het jou wat uit? Nee? Prima toch! Waarom zou je dan je zuurverdiende geld uitgeven aan een interventie of hypnosesessie om van iets af te komen waar je diep vanbinnen helemaal niet vanaf wilt?
Mensen die niet voor de volle 100% gemotiveerd zijn, zijn simpelweg vele malen lastiger, zo niet onmogelijk, te helpen[1].
Kijk, 80% motivatie is al twijfelachtig. Bij 70% wordt het ronduit wankel. Maar als het 50/50 is of lager, met een ondertoon van “eigenlijk wil ik helemaal niet stoppen met roken” of “eigenlijk bevalt die angst me wel best”... ga dan maar gewoon lekker naar huis. Kom maar weer terug op de dag dat je er écht klaar voor bent.
De verborgen winst van een probleem (secundaire ziektewinst)
Naast een gebrek aan motivatie is er nog een enorm belangrijk mechanisme waardoor mensen soms wel zeggen dat ze willen veranderen, maar het onbewust simpelweg niet kunnen. En dat noemen we de secundaire ziektewinst[2] oftewel: er zit nog veel te veel winst op het in stand houden van het probleem.
Ik zal je een waargebeurd verhaal vertellen van bijna twintig jaar geleden.
In die tijd kon je via speciale regelingen al vroegtijdig stoppen met werken en richting pensioen gaan rond je 57e. Ik kreeg een cliënt doorverwezen via de gemeente. Hij had last van ernstige angsten waardoor hij niet kon werken en in een uitkering zat. De gemeente had er ontzettend veel geld voor over om hem weer aan het werk te krijgen, want als hij van zijn angst af was, verviel zijn uitkering en moest hij weer de arbeidsmarkt op.
Ik wist dat allemaal niet en liet me compleet voor het karretje van de gemeente spannen. Ik dacht heel zelfverzekerd: “Voor één sessie help ik hem er wel vanaf.” Ze vroegen wat het kostte, ik noemde een toentertijd bizar hoog bedrag van 1200 gulden, denkende dat ze dat nooit zouden accepteren, en binnen een minuut zeiden ze: “Akkoord, doen we.”
Toen had er natuurlijk al een gigantisch rood lampje moeten gaan branden, maar goed, ik ging erheen.
En zodra ik binnenkwam en die man aankeek, wist ik direct: Edwin, je bent er met open ogen in gestonken. Deze man wílde helemaal niet van zijn angst af. Hij had een metersdik dossier en een complete bewijslast opgebouwd waarom hij absoluut niet geholpen kon worden. Waarom?
Omdat van zijn angst afkomen betekende dat hij zijn riante uitkering verloor en vlak voor zijn pensioen weer veertig uur per week aan de slag moest. De ‘winst’ van zijn angst was vele malen groter dan de winst van herstel!
Natuurlijk heb ik een goed gesprek met die man gevoerd, maar ik heb hem niet geforceerd behandeld. Er zat veel te veel winst op zijn probleem.
Als coach of therapeut wil je niets liever dan mensen op weg helpen. Maar onthoud: ze moeten zelf willen. Is er onvoldoende motivatie of blokkeert die onbewuste winst de verandering? Stop ermee.
De kracht van wegsturen
Een van de allerbeste interventies die je kunt doen bij een twijfelende cliënt, is de deur wijzen. Zeg gewoon:
“We gaan het vandaag niet doen. Ga maar naar huis en kom pas terug als je 100% gemotiveerd bent.”
Ik deed dit ooit bij een man die kwam om te stoppen met roken, maar duidelijk liep te dralen. Ik zei: “Vriend, dit gaat ’m niet worden vandaag. Je wil eigenlijk helemaal niet. Ga maar lekker naar huis, ik heb hier geen zin in. Als je écht klaar bent met die sigaret, bel je me maar weer.”
Precies een jaar later belde hij op. Hij kwam langs voor één enkele sessie en heeft sindsdien nooit meer één trekje van een sigaret genomen.
Wat was er gebeurd? Hij heeft een heel jaar lang nagedacht over die afwijzing. Hij heeft onbewust zijn eigen proces doorgemaakt en zijn motivatie opgebouwd[3]. Toen hij weer binnenstapte, had hij nog maar een heel klein duwtje in de rug nodig om definitief te transformeren.
De positieve intentie achter gedrag
Wanneer iemand vastzit in een probleem, moeten we altijd op zoek naar de positieve intentie. Wat is de onbewuste drijfveer waarom iemands brein of zenuwstelsel dit probleem of symptoom nog steeds in stand houdt[4]?
Elk gedrag en elk symptoom heeft ooit gediend om een bepaalde kernwaarde te beschermen of te vervullen. Vaak is dat iets universeels als veiligheid, rust of grenzen.
In de hypnotherapie zien we dit voortdurend, zelfs bij fysieke klachten zoals allergieën of hooikoorts. Dat klinkt voor een buitenstaander misschien bizar of heel ver van je bed, maar bear with me.
Vroeger hielp ik honderden mensen van allergieën af. Vrijwel altijd ontstond zo’n allergie op een specifiek moment in de jeugd (rond de 8, 10 of 15 jaar) waarin het systeem behoefte had aan veiligheid of bescherming. Dan vroeg ik zo’n cliënt:
“Die veiligheid die je toen als kind van acht miste en zocht… heb je die veiligheid nu wél in je leven?”
In 99 van de 100 gevallen antwoorden mensen: “Ja natuurlijk, ik ben volwassen, ik ben geen kind meer. Die veiligheid heb ik nu.”
Zodra het onbewuste beseft dat de onderliggende waarde al vervuld is, kan het symptoom veilig losgelaten worden.
Vind je een allergie een abstract voorbeeld? Kijk dan naar spreekangst:
- Wat levert de angst om te spreken voor een groep je op? Dat je niet hoeft te presenteren.
- Wat levert het niet-presenteren je op? Dat je je veilig voelt en niet afgewezen of uitgelachen kunt worden.
Als je die veiligheid eerst op een andere, volwassen manier borgt, is het oude angstgedrag simpelweg niet meer nodig.
De zes hefbomen van motivatie
Maar hoe zit het dan als iemand wel wíl, maar nét dat laatste zetje mist? Als coach, therapeut of leider kun je motivatie bijsturen en opwekken via zes universele hefbomen:
- Pijn ervaren: Mensen komen pas echt in beweging als de status quo te pijnlijk wordt. Laat ze voelen wat het ze kost als ze níét veranderen.
- Plezier vooruitzien: Een helder, aantrekkelijk beeld schetsen van hoe geweldig het leven is zónder de belemmering.
- Belangrijkheid: Het probleem en de transformatie prioriteit nummer één maken in hun leven.
- Meesterschap (Competentie): Het vertrouwen geven en laten ervaren dat ze zelf de controle en kunde hebben om dit op te lossen.
- Autonomie: Zorgen dat de keuze volledig vanuit henzelf komt, zonder druk van partners, werkgevers of instanties.
- Verbinding en zingeving: Laten ervaren hoe deze verandering bijdraagt aan een groter doel en diepere relaties met anderen.
Van al deze hefbomen zijn pijn en plezier (en met name het helder voelbaar maken van de pijn van het niet-veranderen) het meest effectief om iemand van 70% naar 100% commitment te krijgen.
De ultieme conclusie
Lukt het na dit alles nog steeds niet om iemand in beweging te krijgen? Blijft iemand twijfelen, zeuren of de verantwoordelijkheid afschuiven?
Doe jezelf én je cliënt een plezier: stuur diegene naar huis.
Zeg eerlijk: “Ga er maar eens een paar weken goed over nadenken of je dit écht wilt en of je bereid bent om hier tijd en geld in te investeren. Zo niet? Even goede vrienden, maar ik ga jou niet helpen zolang jij er zelf niet voor 100% voor wilt gaan.”
Verandering begint altijd bij eigenaarschap. Pas wanneer iemand zélf de beslissing neemt, ontstaat er ruimte voor echte magie.
Mensen helpen met hypnose
Help jij al mensen of wil je mensen helpen? Kennis van hypnotherapie helpt je om mensen goed te kunnen helpen, zelfs als je ze eerst moet wegsturen. Kom eens naar een gratis masterclass voor een kennismaking.
Of schrijf je in voor een van onze evenementen en opleidingen.
Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.
Bronnen:
[2] https://www.ovid.com/jnls/clinicalpain/abstract/00002508-199503000-00003~secondary-gain-concept-a-review-of-the-scientific-evidence
