We gaan het hebben over een onderwerp dat je wereldbeeld waarschijnlijk op z’n kop gaat zetten: waarom jouw probleem (Ja, precies dat ding waar je nu zo mee worstelt) vaak helemaal niet het eigenlijke probleem is.
Je kent het wel. Je wordt wakker, je voelt je eigenlijk best lekker, je hebt zin in de dag, maar ergens knaagt er iets. Je mist nog die laatste input voor die écht stralende lach. Je loopt steeds tegen dezelfde muur aan. Of het nu gaat om stress, onzekerheid, of dat eeuwige pleasen. Je denkt: "Hé, ik ben een volwassen vent (of vrouw), ik weet toch dat dit nergens op slaat?" Maar je brein doet het lekker toch.
Hoe kan dat nou? Waarom zijn we zo geprogrammeerd om onszelf dwars te zitten? Ik ga het je uitleggen aan de hand van een model dat ik de afgelopen twintig jaar heb verfijnd. Pak er even een denkbeeldig flipovertje bij, want ik ga het voor je uittekenen.
Bekijk de video:
De flipover van je psyche: Het eerste rondje
Stel je voor, ik heb hier een flipover voor me staan. Ik pak een dikke zwarte stift en ik teken een rondje. In dat rondje schrijf ik met grote letters de letter P. Deze P staat voor Probleem.
Laten we voor dit artikel even het voorbeeld nemen van 'pleasen'. Misschien ben jij wel een pleaser. Een rasechte people pleaser. Je wilt continu dat iedereen je aardig vindt. Je cijfert jezelf weg, je laat over je grenzen gaan, en als iemand vraagt: "Wat wil jij eten?", dan zeg je: "Zeg jij het maar, mij maakt het niet uit." (Terwijl je eigenlijk hunkert naar sushi, maar de ander wil pizza).
Dat pleasen voelt voor jou als een probleem. Je baalt ervan. Je bent moe, je voelt je een deurmat en je wilt ermee stoppen. Je leest boeken over assertiviteit, je volgt cursussen 'Nee leren zeggen', en toch... bij de volgende gelegenheid zeg je weer braaf 'ja' tegen iets waar je 'nee' tegen had willen schreeuwen.
Waarom? Omdat we nog maar één rondje hebben getekend. En met één rondje kom je er niet.
De verborgen winst: De Positieve Intentie
Nu teken ik een tweede rondje, recht boven dat eerste rondje. En daar zet ik ook weer een P in. Maar deze P staat voor iets veel belangrijkers: de Positieve Intentie.
Luister goed, want dit is de kern van alles wat ik doe: Een probleem levert je altijd iets positiefs op. Altijd. En dan bedoel ik positief voor jóu, voor jouw systeem. Waarom zou je het anders in hemelsnaam blijven doen? Je brein is geen defecte machine die zomaar wat doet; het is een overlevingsmachine die uiterst efficiënt is.
Natuurlijk levert dat pleasen je ook negatieve effecten op. Je bent oververmoeid, je eigenwaarde zakt onder het vriespunt, dat noemen we de negatieve intentie. Maar we doen dingen om er voordeel uit te halen. Dat pleasen geeft je een bepaald 'tussenhaakjes' voordeel. Heel even krijg je die aandacht die je nodig hebt. Of heel even voel je de veiligheid dat er geen ruzie ontstaat.
Dus, denk nu eens aan je eigen probleem. Maakt niet uit wat het is. Uitstelgedrag? Roken? Woedeaanvallen? Vraag jezelf af: Wat levert het mij op?
Het gesprek dat je nooit voert
Ik heb in de loop der jaren duizenden mensen behandeld in sessies. En iedere keer als ik die vraag stelde: "Wat levert het je op?" was het meest gegeven antwoord: "Niks, Edwin! Het levert me alleen maar ellende en irritatie op."
Mensen worden soms zelfs een beetje kribbig als ik het vraag. Ze voelen zich niet begrepen. Maar ik weet: we zitten nog in de weerstand. We zitten in het bewuste brein dat logisch probeert te zijn. En logica heeft niks te zoeken bij emotionele problemen. Dus ik ga doorvragen.
Stel je voor, je hebt last van irritatie.
- Ik: "Oké, wat levert die irritatie je op?"
- Cliënt: "Nou, niks... nou ja, dan ga ik schreeuwen."
- Ik: "En wat levert dat schreeuwen je op?"
- Cliënt: "Dat lucht wel even op."
- Ik: "Oké, en wat levert dat opluchten je op?"
- Cliënt: "Dan voel ik me eindelijk weer even vrij."
Boem. Daar heb je hem. De irritatie levert dus vrijheid op. In het systeem van deze persoon is 'boos worden' de enige bekende weg naar 'vrijheid'. Hoe bizar dat ook klinkt voor je logische verstand, voor het onbewuste is het de kortste route. En zolang je brein denkt dat irritatie de enige weg naar vrijheid is, zal het je blijven irriteren.
Dit is een model, hè? Het is niet de absolute waarheid, maar het is een perceptie van de werkelijkheid die verdomd vaak werkt om inzicht te krijgen. Het gaat erom: wat is de functie van je klacht?
De bron: Je bent een 80-jarige puber
De volgende stap is de tijdlijn. Wanneer ben je hiermee begonnen? Wanneer heb je besloten dat dit de manier was om te overleven?
De meeste mensen weten dat niet precies meer. Ze zeggen: "Dit doe ik al mijn hele leven." Als je dat zegt, dan weet ik eigenlijk al genoeg: dit is ontstaan tussen je 0e en 5e levensjaar. Dat is de periode van de eerste imprint. In die eerste vijf jaar worden bijna al je onbewuste, automatische programma's geïnstalleerd.
Daar begin je een pleaser te worden, of een vervelend ventje, of een muurbloempje. Dat wil niet zeggen dat je niet kunt veranderen, maar als je er niets aan doet, ben je eigenlijk gewoon een gevolg van wat er in die eerste vijf jaar is gebeurd.
Ik zeg het vaak een beetje gechargeerd: veel mensen zijn eigenlijk verkapte pubers. Ook al zijn ze tachtig, ze draaien nog steeds de programma's af die ze als kleuter hebben geleerd. Na je 25e is je brein in principe 'klaar' met de basisbedrading en is het alleen nog maar het afratelen van die onbewuste routines. Tenzij je de boel bewust gaat hacken.
De oplossing van de vierjarige
Laten we teruggaan naar ons voorbeeld. Waarom ben je ooit begonnen met pleasen?
Stel je voor, even hypothetisch: je vader was er heel weinig. Hij moest hard werken of hij was emotioneel onbereikbaar. En als hij er was, had hij totaal geen oog voor je. Wat doet een kind van vier dan? Een kind heeft aandacht nodig om te overleven, net zo hard als eten en drinken.
Dat kind ontdekt: "Hé, als ik heel braaf ben, als ik papa ga helpen, als ik ga pleasen... dan kijkt hij! Dan krijg ik aandacht!" Wauw! Wat een slimme zet van die vierjarige. Op dat moment was het pleasen helemaal geen probleem. Het was een geniale oplossing voor een ander probleem. En dat andere probleem was: "Ik krijg geen aandacht en dat doet pijn." Als je nooit aandacht krijgt, voelt dat als waardeloosheid, als niet goed genoeg zijn.
Dus:
- Het echte probleem: Het gevoel van waardeloosheid.
- De oplossing van toen: Pleasen.
- De winst: Aandacht.
Snap je wat ik bedoel? Voor een kleuter is dit de beste strategie ter wereld. Het probleem is alleen dat je die strategie bent blijven gebruiken, terwijl de situatie allang is veranderd.
Overigens ben je niet de enige, onderzoek laat zien dat “verkeerde” copingmechanismen vaak ontstaan door problemen in de jeugd en hoe je toen hebt bedacht hoe daar het beste mee om te gaan[1].
Waarom je brein "gelijk" wil en niet "geluk"
Nu ben je vijftig jaar oud. Je hebt inmiddels duizend andere manieren om aandacht te krijgen. Je maakt een podcast, je doet je werk goed, je hebt een partner die van je houdt. Je hebt die vierjarige strategie helemaal niet meer nodig.
Maar je brein doet niet aan logica. Je brein wil gelijk hebben, niet per se geluk. Je brein denkt: "Dit werkte toen we vier waren, het hield ons in leven, dus we blijven dit programma draaien. Het is veilig, het is bekend, het is energiezuinig."
Ook al heb je nu 35 andere manieren die veel beter werken, je brein houdt vast aan die oude 'oplossing' omdat het een onbewust automatisch programma is geworden. Het is als een oude computer waar nog steeds Windows 95 op draait, terwijl je probeert de nieuwste apps te gebruiken. Dat gaat wringen. Dat gaat crashen.
De magische connectie: Waardeloosheid levert aandacht op
Als we naar dit model kijken, zie je iets heel aparts.
- Het pleasen levert aandacht op.
- Het waardeloos voelen levert de oplossing 'pleasen' op[2].
- Dus in wezen: het gevoel van waardeloosheid levert aandacht op.
Dit is het moment waarop in een sessie het kwartje valt. Er wordt iets bewust gemaakt wat totaal onbewust was. Je brein ziet ineens de kronkel: "Wacht eens even, ik houd dat nare gevoel van waardeloosheid in stand, omdat mijn systeem denkt dat ik alleen zó aandacht kan krijgen." Dat is natuurlijk totale onzin voor een volwassene, maar voor je onbewuste was dit bittere ernst.
Zodra je dit doorziet, begint de fundering van je probleem al te wankelen. Want de vraag is natuurlijk: heb je dat oude gevoel nog wel nodig om aandacht te krijgen? Het antwoord is bijna altijd een volmondig: "Nee!"
Hoe je jezelf écht helen kunt
Als we dit eenmaal in kaart hebben gebracht, kunnen we gaan werken aan de oplossing. En dat doen we niet door eindeloos te praten over waarom je vader er niet was. Dat weten we nu wel. We gaan aan de slag met de software.
In mijn boek The Three Minute Reset en in onze opleidingen bij het Hypnose Instituut Nederland leren we mensen hoe ze dit proces kunnen versnellen. We gebruiken de positieve intentie[3] (in dit geval 'aandacht') als een soort medicijn.
We gaan in hypnose terug naar het verleden. Niet om in de ellende te wroeten, maar om de hulpbronnen te herverdelen. We laten die aandacht, dat gevoel van gezien worden, door je hele tijdlijn stromen. Het is net alsof je met terugwerkende kracht je vierjarige zelf alles geeft wat hij toen tekortkwam.
Wat er dan gebeurt in je brein is fascinerend. Het onbewuste programma wordt aangepast. Omdat het onderliggende gevoel is veranderd, klopt de oude logica niet meer. Het programma 'pleasen' heeft geen functie meer, want de behoefte aan aandacht is al vervuld op een dieper niveau.
Je komt uit hypnose en je voelt je opeens prima. En het mooie is: we hebben het misschien wel nul keer meer over het pleasen zelf gehad. Het is simpelweg verdwenen omdat de fundering eronder is weggeslagen. De 'oplossing' is niet meer nodig.
Conclusie: Kijk verder dan de oppervlakte
Dus, de volgende keer dat je jezelf betrapt op dat vervelende gedrag, die angst of die onzekerheid... wees dan eens mild voor jezelf. Besef dat dit gedrag ooit een briljante oplossing was voor een klein kind dat probeerde te overleven in een wereld die het nog niet begreep.
Vraag jezelf af: "Welke positieve intentie zit hieronder? Wat probeert mijn brein voor mij te regelen?" En besef dan dat je nu, als volwassene, veel betere manieren hebt om datzelfde doel te bereiken.
Vind je dit een interessant artikel? Laat dan vooral even een reactie achter. Of je dit nu leest op mijn site, of de podcast hoort op Spotify of YouTube: ik vind het geweldig om te horen wat dit met je doet. Deel het met mensen van wie je weet dat ze ook met die oude 'oplossingen' worstelen. Zo helpen we elkaar om die software eindelijk eens te updaten naar de 2026-versie.
Heb je een vraag? Stuur hem gerust in! Ik pak regelmatig vragen van lezers en luisteraars op om daar weer een nieuwe diepe duik over te maken
Hypnose leren om het echte probleem te vinden
Wil jij mensen helpen om hun echte problemen op te lossen? Kom eens naar de gratis online masterclass.
Of schrijf je direct in voor een van onze evenementen en opleidingen.
Heb je een vraag over de opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.
Bronnen:
