Je herkent het vast wel. Je loopt al een tijdje rond met een probleem, een nare herinnering of een hardnekkige angst. Je besluit dat het tijd is voor actie en stapt naar een therapeut of coach.
Eenmaal daar neem je diep adem en begin je te vertellen. Je deelt het hele verhaal: wat er precies is gebeurd, wat diegene tegen je zei, hoe oneerlijk het was en waarom het je vandaag de dag nog steeds dwarszit. Je stort je hart uit.
Bekijk de video:
En weet je wat een écht goede therapeut op dat moment denkt?
“Dit verhaal is eigenlijk helemaal niet zo interessant.”
Dat klinkt misschien een beetje pijnlijk, of zelfs een beetje lomp. Maar geloof me: het is het beste nieuws dat je vandaag gaat horen. Want als een therapeut alleen maar bezig is met de inhoud van jouw probleem, dan wordt het over het algemeen gesproken helemaal niks. Of het duurt in ieder geval veel en veel te lang.
In dit artikel ga ik je precies uitleggen waarom de inhoud van je probleem irrelevant is, waarom het proces in je brein de sleutel is tot echte verandering en hoe jij je eigen brein kunt trainen om nare herinneringen voorgoed te neutraliseren.
De grote misvatting: Inhoud versus Proces
Wanneer we worstelen met psychische klachten, stress of trauma, zijn we geneigd om volledig in te zoomen op de details. De inhoud kan van alles zijn: je vader of je moeder, die nare relatiebreuk, die fout op je werk, of wat je vroeger op het schoolplein hebt meegemaakt. We praten erover, analyseren het, herkauwen het en proberen te begrijpen waarom het is gebeurd.
Maar hier zit de crux: als we ons puur op die inhoud focussen, verandert er in de praktijk bar weinig. Waarom? Omdat de inhoud zelf de oorzaak niet is van hoe jij je nu voelt.
Het voorbeeld van de spin
Laat me dit illustreren met een simpel voorbeeld. Stel je voor: er loopt hier een spin over de vloer. Een flinke, harige jongen. De spin is in dit scenario de 'inhoud'. Als de inhoud zélf de directe oorzaak zou zijn van angst, dan zou logischerwijs iedereen die deze spin ziet, doodsbang moeten zijn. Want de spin verandert niet; de inhoud blijft exact hetzelfde.
Maar wat zien we in de realiteit?
- Persoon A springt met een hartslag van 180 op de bank en gilt de hele buurt bij elkaar.
- Persoon B loopt er nuchter naartoe, zet er een glas overheen en zet het beestje buiten.
- Persoon C vindt het juist een fascinerend dier en wil hem als huisdier.
Het ligt dus niet aan de spin. Het ligt niet aan de inhoud. Het ligt puur en alleen aan het verhaal dat jij eromheen hebt bedacht in je hoofd. Aan jouw interne proces.
Waarom twee mensen in dezelfde situatie anders reageren
Nu kun je zeggen: "Ja, maar Edwin, een spin is maar een simpel voorbeeld. Ik heb écht iets heftigs meegemaakt. Dat kun je niet vergelijken."
Laten we dan eens een stapje verder de diepte in gaan. Stel je voor dat jij en ik exact hetzelfde zouden meemaken. We zijn op hetzelfde feestje en er gebeurt iets heel vervelends of heftigs. De inhoud is voor ons allebei identiek. Toch kan het zo zijn dat jij na die avond getraumatiseerd bent, terwijl ik er de volgende dag geen seconde meer wakker van lig. Of andersom.
Je ziet dit psychologische fenomeen zelfs bij de meest verschrikkelijke gebeurtenissen, zoals een aanslag of een zwaar ongeluk. Stel, honderd mensen maken tegelijkertijd een heftige aanslag mee. In het begin is iedereen uiteraard in shock. Dat is een volkomen normale, biologische reactie van het lichaam.
Maar kijk je na een jaar, twee jaar, of vijf jaar later weer naar diezelfde groep? Dan is een deel van de mensen nog steeds zwaar getraumatiseerd, terwijl een heel groot deel (misschien wel de meesten) de draad van het leven weer heeft opgepakt en er geen dagelijkse last meer van ondervindt.
Hoe kan dat? De inhoud van de gebeurtenis was voor alle honderd mensen exact hetzelfde. De kogels waren even echt, de klap was even hard. Het verschil zit hem dus niet in wat er daar op dat moment gebeurde. Het verschil zit hem in het proces: jouw perceptie en jouw unieke kijk op dat specifieke moment.
De Crux: We kunnen de inhoud niet veranderen. Het verleden staat vast. We kunnen niet terug in de tijd reizen om die spin weg te jagen, die man de kamer uit te sturen of die gebeurtenis ongedaan te maken. Wat we wél kunnen veranderen, is jouw kijk erop. En dat is het geniale van ons brein.
De scheiding tussen bewust en onbewust
In ons brein is de mogelijkheid aanwezig om dingen compleet anders te gaan bekijken. Sterker nog: we kunnen een herinnering in ons zenuwstelsel zo vervormen[1], dat het voor je lichaam voelt alsof het nooit is gebeurd.
Nu hoor ik je bijna denken: "Ja, maar dat is toch gewoon nep? Het is toch wel degelijk gebeurd? Ik kan mezelf toch niet voor de gek houden?"
Dat klopt. Het is gebeurd, en we hoeven de herinnering ook helemaal niet zo te vervormen dat je spontaan geheugenverlies krijgt en de feiten vergeet. Het gaat erom dat de emotionele koppeling verdwijnt. Er ontstaat een gezonde scheiding tussen je bewuste en je onbewuste handleiding:
- Bewust (je verstand): Je weet rationeel dat de gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Je was erbij, je kent de feiten.
- Onbewust (je lichaam): Je onbewuste (dat grotendeels je lichaam aanstuurt) reageert alsof er niks aan de hand is. Het voelt prima, rustig en neutraal. alsof je er emotioneel nooit bij bent geweest.
Wanneer die koppeling tussen de feiten (bewust) en de stressreactie (onbewust) is doorbroken, ben je vrij. Je kunt terugdenken aan wat er is gebeurd, zonder dat je maag samentrekt, je ademhaling omhoogschiet of het zweet je uitbreekt.
Het bewijs zit al in je eigen verleden
Dit klinkt misschien een beetje abstract of apart, maar je hebt dit proces al honderden keren onbewust toegepast in je leven. Denk maar eens kritisch terug aan je eigen verleden.
Toen je een jaar of vier, vijf of zes was, heb je ongetwijfeld dingen meegemaakt die op dat moment werkelijk verschrikkelijk waren. Misschien liet je je ijsje vallen, raakte je je moeder kwijt in de supermarkt, of viel je heel hard van je fiets waardoor je knie openlag. In dat specifieke moment was het puur trauma. Je wereld stortte in, je huilde ontroostbaar en je hebt er misschien wel weken last van gehad.
En hoe kijk je daar nu, als volwassene, op terug?
Waarschijnlijk moet je er nu om lachen. Je vindt het schattig, suf of misschien zelfs wel een grappig verhaal voor op verjaardagen. De inhoud van die gebeurtenis is niet veranderd: je bent destijds echt hard gevallen en het deed echt pijn.
Maar je bent eroverheen gegroeid omdat je er in de loop der jaren een totaal andere kijk op hebt gekregen. Je brein heeft de herinnering overschreven met een volwassen, relativerend perspectief.
Neuroplasticiteit in actie: Wat is reconsolidatie?
In de neurowetenschap noemen we dit fenomeen geheugenreconsolidatie (memory reconsolidation). Lange tijd dachten wetenschappers dat een herinnering, zodra deze eenmaal was opgeslagen in de hersenen, vaststond als een soort uitgehakte tekst in een steen. Gelukkig weten we inmiddels dat het brein veel dynamischer werkt.
Je kunt een herinnering in je brein beter vergelijken met een Word-document. Iedere keer dat jij aan een specifieke gebeurtenis denkt, open je dat document. Op het moment dat het document openstaat op je mentale scherm, is het tijdelijk instabiel en vatbaar voor aanpassingen. Als je vervolgens stopt met eraan denken, slaat je brein het document weer op (Ctrl+S), maar wel met de aanpassingen die je op dat moment hebt gemaakt.
Dit betekent dat je iedere keer dat je aan een herinnering denkt, de herinnering een klein beetje verandert. Dit biologische proces kunnen we ontzettend slim gebruiken om ons onbewuste (ons lichaam) te trainen, zodat het geen last meer heeft van het verleden.
De Praktijk: Hoe train je jouw onbewuste?
Hoe activeer je dit proces van reconsolidatie nou zelf? De methode is even simpel als doeltreffend, maar het vereist wel dat je stopt met vechten tegen de inhoud en je volledig focust op het lichamelijke proces.
De gouden regel is: Iedere keer wanneer je denkt aan iets wat niet leuk was, breng je bewust ontspanning in je lichaam.
Hier is het concrete stappenplan om dit zelf te oefenen:
Stap 1: Activeer de herinnering
Denk kort aan de situatie die je normaal gesproken stress, angst of frustratie oplevert. Laat de beelden of de gedachte heel even toe. Dit is het openen van het 'Word-document'. De herinnering is nu actief en daardoor flexibel in je neurale netwerk.
Stap 2: Stop met het verhaal en focus op je lijf
Zodra de herinnering er is, stop je direct met het analyseren van de inhoud. Ga niet herhalen wie wat deed of hoe erg het was. Verplaats in plaats daarvan je volledige aandacht naar je fysieke lichaam. Waar voel je de spanning? Is het een brok in je keel, een druk op je borst, of een knoop in je maag?
Stap 3: Breng diepe ontspanning aan
Terwijl de herinnering op de achtergrond actief is, ga je heel bewust je lichaam ontspannen. Haal diep adem naar je buik, laat je schouders bewust zakken en ontspan je kaken. Probeer de fysieke spanning die omhoogkomt letterlijk te verzachten[2].
Opmerking: Ik zeg hier bewust 'probeer', want in het begin kan dit best even lastig zijn. Je biologische automatische piloot wil namelijk direct in de stress- of vechtmodus schieten.
Stap 4: Herhaal en herprogrammeer
Door op te duiken in de nare herinnering én tegelijkertijd fysiek kalm te blijven, dwing je je brein om een nieuwe koppeling te maken. Je brein leert: "Hee, we denken aan deze situatie, maar het lichaam blijft volkomen rustig. Blijkbaar is er nu geen acuut gevaar."
Hoe vaker je dit doet, hoe meer de neurologische bedrading van die gebeurtenis verandert. Als je er na een tijdje weer aan terugdenkt, zul je merken dat je er heel rustig en neutraal onder blijft. Je voelt je simpelweg kalm. Dat is de pure, biologische kracht van ons brein en het proces van reconsolidatie.
Vertrouw op het proces
Echte, blijvende transformatie vindt nooit plaats door eindeloos te blijven graven in het verleden en te blijven praten over de details van wat er mis is gegaan. Dat is slechts symptoombestrijding op inhoudsniveau.
Als je echt vrij wilt zijn van oude ballast, angsten of patronen, laat de inhoud dan los. Vertrouw niet op de details van je verhaal, maar vertrouw op het proces van je brein. Je zenuwstelsel is ontworpen om te herstellen en zich aan te passen. Geef het simpelweg de juiste input (ontspanning in plaats van stress) op het moment dat de oude herinnering zich aandient. Je brein doet de rest.
Mensen met dit proces helpen
Met hypnose zijn er nog veel meer technieken die mensen helpen om herinneringen op een andere manier, zonder angstgevoelens, te herinneren. Wil jij mensen met angsten helpen? Dan is kennis van hypnose ontzettend waardevol. Kom eens naar een gratis masterclass voor een kennismaking.
Of schrijf je direct in voor een van onze evenementen en opleidingen.
Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.
Bronnen:
