Je kent het vast wel. Je zit op een stoel, tegenover een hele sympathieke therapeut. Er staat een kopje thee op tafel, de ruimte ruikt licht naar lavendel, en de vraag die je gesteld wordt is: “En... hoe voelt dat nou voor jou?”
Vervolgens praten jullie. Een uur lang. Je graaft in je verleden, je analyseert je jeugd, je ontleedt je relaties en na tien sessies kom je tot een fantastisch, haarscherp inzicht: “Aha! Ik ben dus bang om voor een groep te spreken omdat mijn leraar in groep 6 een keer hard om mij moest lachen toen ik mijn spreekbeurt hield over cavia’s!”
Wauw. Wat een inzicht. Prachtig.
En de volgende keer dat je voor een groep moet staan? Sta je weer te trillen als een rietje. De zweetdruppels staan op je voorhoofd en je hartslag schiet naar de honderdtachtig.
Hoe kan dat nou? Je snápt toch waar het vandaan komt?
Nou, precies daar wringt de schoen. En dat is ook meteen de reden waarom puur en alleen gesprekstherapie in verreweg de meeste gevallen simpelweg niet werkt.
Bekijk de video:
De illusie van inzicht: Waarom begrijpen geen verandering is
Gesprekstherapie leunt bijna volledig op inzicht. Het idee dat wanneer je iets maar begrijpt, het wel zal veranderen. Maar laten we eens heel eerlijk zijn: inzicht is helemaal geen voorwaarde voor verandering. Sterker nog, meestal is dat analytische verstand juist de gróótste rem op jouw hele transformatie proces.
Stel je voor: iemand rookt. Als je diegene vraagt waarom hij rookt, weet hij dat meestal haarfijn uit te leggen. "Het geeft me rust, het is een gewoonte, mijn ouders rookten ook." Vraag je hem waarom hij wil stoppen? Dan opsomt hij moeiteloos tien redenen op: zijn gezondheid, zijn geld, zijn kinderen, de stank.
Dat inzicht is er al belachelijk lang! Anders zat diegene sowieso al niet bij een therapeut of coach. Als het inzicht genoeg was geweest om te stoppen, was hij er al lang mee opgehouden.
Het zal me een zorg zijn dat je weet waar het vandaan komt. Het gaat erom: hoe kom je eraf?
Hetzelfde geldt voor angsten. Stel, iemand is doodsbang voor liften.
- "Waarom ben je bang voor de lift?"
- "Nou, ik stond een keer drie kwartier vast in de lift van de Bijenkorf en sindsdien durf ik er niet meer in."
Nou, fantastisch. Heb je een inzicht. Dat inzicht had je al voordat je binnenstapte, en het verandert helemaal níéts aan het feit dat je nog steeds de trap neemt naar de tiende verdieping.
Gesprekstherapie blijft steken op het niveau van het bewuste verstand. Je praat met exact dat deel van het brein dat het probleem juist in stand houdt. Het bewuste brein is de criticus, de analyseerder, de twijfelaar. Zolang je op dat niveau blijft kletsen, verander je onder de motorkap helemaal niks.
De kracht van 'kunstzinnig vaag zijn'
Als je in een sessie hele specifieke dingen gaat vragen, directe adviezen geeft of keiharde opdrachten uitdeelt, wat gebeurt er dan? Juist: weerstand.
Als een therapeut tegen jou zegt: "Zo, en vanaf nu voel jij je helemaal ontspannen," wat zegt jouw kritische, bewuste brein dan meteen? "Nou, sorry hoor, maar ik voel me helemaal niet ontspannen. Ik voel me juist keihard gestresst!"
En voor je het weet zit je in een soort Welles-Nietes-discussie met je therapeut. De muur gaat omhoog, de hakken gaan in het zand. Er ontstaat ruis op de lijn.
Hoe lossen we dat op binnen de effectieve hypnotherapie? Wij praten niet in keiharde, directe instructies. Wij maken gebruik van wat ik noem: kunstzinnig vaag zijn[1].
In plaats van dat ik tegen je zeg: "Je bent nu ontspannen," zeg ik bijvoorbeeld:
"En je kunt je eigenlijk best wel benieuwd afvragen... wanneer jij straks gaat merken dat je begint te ontspannen..."
Voel je wat daar gebeurt?
Jouw bewuste brein denkt: "Ja, dat is eigenlijk best een goede vraag. Wanneer ga ik dat eigenlijk merken?" Om die zin überhaupt te kunnen begrijpen, moet jouw brein intern al op zoek naar het gevoel van ontspanning. Je moet het kortstondig ervaren om de betekenis van het woord te vatten.
Ik geef geen directe opdracht die je kunt afwijzen. Ik bed de suggesties in. Ik maak gebruik van vooronderstellingen. In de zin "Wanneer jij straks gaat merken dat je begint te ontspannen", zit een tijdspredicaat (wanneer). Dat betekent dat je een keuze hebt in het moment, maar dat het ontspannen gaat gebeuren, staat als een paal boven water.
Het is een ingebedde instructie waar jouw kritische verstand helemaal geen speld tussen kan krijgen. Niemand gaat zo'n zin taalkundig ontleden om te roepen: "Ho eens even! Jij zegt dat ik ga ontspannen!" Nee, je accepteert het gewoon en je gaat mee in het proces.
De transderivationele zoektocht: Laat het brein zelf het werk doen
Om die kunstzinnige, vage taal betekenis te geven, móét een cliënt wel naar binnen gaan. In de hypnose noemen we dat een transderivationele zoektocht[2]. Dat is een heel duur woord voor iets wat eigenlijk heel simpel is: je zakt weg uit je hoofd, je gaat naar binnen en je gaat op zoek naar jouw eigen, persoonlijke betekenis.
Als ik tegen jou zeg:
"Er is ergens een plek in jouw lichaam... die precies weet wat veiligheid is."
Dát is natuurlijk een volstrekt vage uitspraak. Want hoe kan een 'plek in je lichaam' nou iets 'weten'? Maar jouw brein wil de informatie verwerken. Dus wat doe je automatisch? Je gaat naar binnen. Je scant je eigen systeem. "Veiligheid... waar zit dat bij mij? Is dat in mijn buik? Bij mijn hart? Is dat een gevoel van vroeger?"
Op het moment dat je die zoektocht start, gebeurt er iets magisch:
- Je gaat als vanzelf in een staat van hypnose (trance).
- Je bewuste, kritische verstand doet een stapje terug.
- Je staat wagenwijd open voor positieve suggesties en échte verandering.
Mijn definitie of mijn betekenis van veiligheid of rust is voor jou totaal irrelevant. Als ik jou ga vertellen wat jij moet voelen, spreek ik vanuit míjn wereldbeeld. Veel beter is het om het uit jóú te laten komen. Wanneer jij zelf naar binnen gaat en op zoek gaat naar die betekenis, beklijft de verandering blijvend.
Dit is waarom metaforen in therapie juist wel goed werken, omdat mensen dan zelf eigenaarschap nemen over de betekenis en acties die ze eraan verbinden[3].
Meebewegen met weerstand (zoals in de Aikido)
Nu hoor ik je denken: "Ja maar Edwin, wat nou als er wél weerstand is?"
Geweldig! Kom maar op met die weerstand. Ik ben er gek op!
Ik heb zelf de zwarte band in Aikido. In Aikido ga je nooit frontaal gevecht aan met de kracht van je tegenstander. Als iemand met honderd kilometer per uur op je af rent en een stoot uitdeelt, ga je er niet voor staan om de klap op te vangen. Nee, je pakt de energie van de ander vast, je beweegt mee, en je gebruikt zijn eigen kracht om hem op de mat te leggen.
In therapie werkt dat exact hetzelfde. Verschrikkelijk veel therapeuten raken in de stress als een cliënt zegt: "Ja maar, dit werkt allemaal helemaal niet bij mij."
Wij gebruiken die weerstand juist als brandstof.
Als een cliënt tegen mij zegt: "Het werkt nog niet wat je doet," dan gooi ik dat direct en kunstzinnig vaag terug met één piepklein, cruciaal woordje:
"Oké... dus je merkt dat het nú nog niet werkt."
Zie je wat daar gebeurt met de distinctie? Door het woordje 'nog' toe te voegen, bevestig ik dat het op dit moment inderdaad niet werkt, maar ik plant direct de zaadbal in het onbewuste dat het straks wél gaat werken.
Weerstand is geen onoverkomelijk obstakel. Weerstand is gewoon een dingetje waar we mee kunnen spelen. Je kunt het zelfs letterlijk uit de cliënt halen en extern maken:
"Goh, ik merk dat er wat weerstand is. Merk jij dat ook? Oké, laten we die weerstand eens denkbeeldig hier voor ons op tafel zetten... Kijk er eens naar. Hoe ziet het eruit?"
Boem. Ineens is de weerstand niet meer een enorm, meeslepend emotioneel probleem dat de cliënt is, maar is het een objectje geworden dat vóór hem staat. Het is kleiner geworden. Het is tastbaar geworden. En opeens kunnen we er iets mee.
Tijd voor échte transformatie
Onthoud dit goed: begrip is géén voorwaarde voor verandering. Als je wilt praten over je problemen, ga je maar lekker gezellig met een vriendin op het terras zitten met een goed glas wijn. Maar als je écht van je angsten, je belemmeringen, je verslavingen of je blokkades af wilt, stop dan met praten tégen het probleem.
Beweeg om die kritische laag heen. Maak gebruik van de taal van het onbewuste, durf de diepte in te gaan en vertrouw erop dat jouw eigen systeem de antwoorden al in zich heeft. Dat is waar de echte magie plaatsvindt.
Vaagheid en hypnose leren
Wil jij meer weten over vaag taalgebruik en hoe hypnotherapeuten dit gebruiken? Kom eens naar de gratis zomerschool of een gratis masterclass voor een kennismaking.
Wil je er direct mee aan de slag? Bekijk onze agenda voor onze evenementen en opleidingen.
Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.
Bronnen:
