Je herkent het vast wel: je zit klaar voor een sessie, je bent vol energie, hebt er zin in en je wilt je cliënt echt verder helpen. Maar binnen tien minuten verzand je in een enorm web van details.
Verhalen over ooms, tantes, situaties van vijftien jaar geleden en gedetailleerde verslagen van wat er gisteren bij de koffieautomaat gebeurde. Voor je het weet, raak je het spoor volledig bijster.
Veel coaches en therapeuten trappen in deze valkuil: ze gaan vol op de inhoud zitten. Maar als je écht snel en diepgaand resultaat wilt boeken met je cliënten, moet je de inhoud juist zo snel mogelijk loslaten. Het echte werk gebeurt namelijk op het niveau van het proces.
In dit artikel leg ik je precies uit waarom ingaan op de inhoud vaak ontzettend onverstandig is, hoe ons brein de werkelijkheid filtert, én hoe je door middel van de 'hoe-vraag' en slimme observatie de strategie achter het probleem ontrafelt.
Bekijk de video:
De drie grote filters van ons brein
Om te begrijpen waarom de inhoud zo verraderlijk is, moeten we kijken naar hoe onze hersenen informatie verwerken. Dagelijks krijgen we via onze zintuigen een gigantische hoeveelheid prikkels binnen. Om te zorgen dat we niet knettergek worden, haalt ons brein alle binnenkomende informatie door drie grote filters:
- Weglaten: We negeren het overgrote deel van wat er om ons heen gebeurt en richten onze aandacht op een fractie ervan.
- Generaliseren: We trekken overhaaste conclusies en maken regels van losse gebeurtenissen. Dit is de basis van ons leerproces, maar ook de bron van veel belemmerende overtuigingen.
- Vervormen: We maken van de realiteit iets wat past binnen ons eigen geloofssysteem en wat we belangrijk vinden.
Het gevaar van het eerste filter: Weglaten
Als je als coach of therapeut instapt op de inhoud (dus op wát er allemaal precies is gebeurd) activeer je direct het eerste filter: weglaten.
De cliënt probeert jou de hele inhoud te vertellen. Hoe meer details en informatie er vrijkomen, hoe meer het filter van weglaten gaat vervormen en hoe sneller jij als behandelaar in de war raakt. Je zit op een gegeven moment te luisteren en denkt alleen nog maar: "Waar gaat dit in vredesnaam over? Ik heb geen idee meer wat de kern is."
Sommige cliënten doen dit overigens volledig automatisch. Zij geloven oprecht dat jij ál hun levensgeschiedenis moet kennen voordat je ze kunt helpen. Ze leggen als het ware honderd duizend losse puzzelstukjes op jouw tafel en zeggen: "Zo, nu weet je alles. Ga jij die puzzel maar even lekker in elkaar zetten."
Nee, bedank daar vriendelijk voor! Jij hoeft niet alles te weten van de inhoud. Het gaat er helemaal niet om wat er exact is gebeurd, maar om hoe de cliënt dat op dit moment beleeft.
Waarom-vragen vs. Hoe-vragen
Als je op procesniveau[1] wilt werken, moet je kritisch kijken naar de vragen die je stelt. Veel coaches zijn geneigd om 'waarom-vragen' te stellen:
- "Waarom denk je dat dit is gebeurd?"
- "Waarom deed je op dat moment zo?"
Waarom-vragen zijn niet handig. Ze nodigen de cliënt uit om nóg meer inhoud te spuien, nóg meer te rechtvaardigen en nog meer informatie weg te laten. Je krijgt alleen maar verhaaltjes en rationalisaties achteraf.
Wil je naar het proces? Dan gebruik je de hoe-vraag.
"Hoe weet je nou dat je dit probleem hebt?"
"Hoe doe je dat precies, bang zijn op dat moment?"
Met de 'hoe-vraag' vraag je niet naar een logische verklaring, maar naar de realiteitsstrategie en de innerlijke vaardigheid van de persoon. Volgens de bekende logische niveaus van Robert Dilts (gebaseerd op het werk van Gregory Bateson) vraagt de hoe-vraag direct naar strategieën, vaardigheden en capaciteiten. Je pelt het verhaaltje af en kijkt direct onder de motorkap van het brein.
De magie van non-verbale patronen (en toeval vs. structuur)
Wanneer je de inhoud negeert en je richt op de hoe-vraag, ga je opeens dingen zien en horen die op procesniveau spelen. Dat kan taal zijn, maar minstens zo belangrijk is de non-verbale communicatie. Let maar eens op de oogbewegingen en vooral op de handen van je cliënt. Handen wijzen namelijk heel vaak onbewust de plek aan waar de structuur van het probleem zich bevindt[2].
Stel je voor: een cliënt vertelt over een probleem en maakt daarbij een specifiek gebaar met beide handen op borsthoogte.
- De eerste keer dat dit gebeurt, is het toeval. Iemand kan immers gewoon toevallig zo bewegen.
- De tweede keer dat de cliënt over het probleem praat en exact hetzelfde gebaar maakt, denk je: hé, wat opvallend.
- De derde keer: BOEM. Patroon!
Op dat moment kun je de inhoud volledig laten voor wat het is en ingrijpen op het proces.
Het brein is associatief
Je kunt dan bijvoorbeeld zeggen: "Hé, wat is dat daar eigenlijk wat je de hele tijd tussen je handen doet?"
De cliënt zal je waarschijnlijk even schaapachtig aankijken: "Wat bedoel je?" Maar op dat moment gebeurt er iets fascinerends. Het brein van de cliënt gaat in overdrijven modus. Want jij hebt een frame neergezet. Opeens ontstaat er iets op een plek waar daarvoor op bewust niveau nog niks was.
Ons brein werkt immers extreem associatief. Er is in je hoofd niet één specifiek vakje waar een "gele citroen" compleet opgeslagen ligt. Er is een vakje voor de kleur geel en een vakje voor fruit. Bedenk je maar eens dat je een verse, knalgele citroen doormidden snijdt. Je pakt een helft, houdt hem boven je mond en knijpt hem zo leeg op je tong...
Grote kans dat je nu al extra speeksel aanmaakt en je mond een beetje samentrekt. En dat terwijl er in geen velden of wegen een citroen te bekennen is! Dat is de kracht van associatie.
Wanneer je bij de cliënt de koppeling maakt tussen het onbewuste handgebaar en het probleem, activeert dat denkbeeldige plekje tussen de handen opeens ál het gevoelsmateriaal dat bij dat probleem hoort. En dát is vele malen interessanter én sneller te transformeren dan een uur lang te praten over de inhoud.
Een praktijkvoorbeeld: De 'vliegangst' die geen vliegangst was
Om te laten zien hoe misleidend inhoud kan zijn, neem ik een praktijkvoorbeeld. Ik kreeg een keer een meneer in de praktijk die al jaren last had van extreme vliegangst. Hij was zelfs al bij Stichting Valk geweest, een fantastische organisatie die mensen helpt om van vliegangst af te komen. Maar wat hij ook probeerde, het hielp voor geen meter.
Als je op de inhoud zou ingaan, ga je praten over vliegtuigen: hoe veilig vliegen wel niet is, hoe de statistieken eruitzien, hoe de motoren werken en dat turbulentie normaal is. Bla bla bla. Voor deze man was dat allemaal nutteloze ruis.
Toen ik de hoe-vraag ging stellen om het proces te achterhalen ("Hoe weet je dat je bang bent? Wat gebeurt er exact?"), kwamen we bij de échte trigger.
Het ging helemaal niet om het vliegen. De man had zware claustrofobie.
- "Vind je liften ook vervelend?" vroeg ik.
"Ja, verschrikkelijk, maar een lift duurt maar twee minuten, dus dat overleef ik wel."
- "En in de auto?"
"Zolang ik zelf rijd is er niks aan de hand, want dan kan ik hem langs de weg zetten en eruit stappen."
In een vliegtuig kan dat dus niet. Als hij naar Portugal vloog, zat hij ruim drie uur opgesloten. Niet de hoogte of het vliegen was het probleem, maar het opgesloten zitten en niet weg kunnen! Door te focussen op de strategie (de sequence van trigger naar paniek) ontdekten we binnen no-time de echte kern. Op de inhoud leek het vliegangst, op procesniveau was het puur de angst om vast te zitten.
Blijf in het proces: Sneller resultaat én zelfbescherming
Het proces is de daadwerkelijke strategie van het probleem. Er is altijd een specifieke opeenvolging van stappen:
- Trigger
- Interne verwerking (beeld/gevoel/geluid)
- Eindresultaat (paniek/blokkade)
Wanneer je ontdekt welke stap daartussen zit (ziet de persoon een intern beeld, hoort hij een stemmetje of voelt hij direct een fysieke sensatie?) kun je jouw interventie daar exact op afstemmen. Ziet iemand een dreigend beeld? Dan doe je iets met de visuele eigenschappen van dat beeld. Voelt iemand een sensatie? Dan werk je met het gevoel.
Bovendien heeft werken op procesniveau nog een enorm groot voordeel voor jou als coach of therapeut: het beschermt mezelf.
In de loop der jaren heb ik de meest heftige, intense en soms verschrikkelijke verhalen aangehoord. Als je bij al die verhalen op de inhoud meegaat en jezelf verliest in de emotionele details, ben je binnen de kortste keren zélf de draad kwijt of overspoeld door emoties. Door consequent op procesniveau te blijven kijken (hoe doet dit brein dit probleem op dit moment?), behoud je de professionele helikopterview die nodig is om de cliënt er ook echt daadwerkelijk uit te trekken.
De uitdaging voor jouw volgende sessie
Ben jij als therapeut of coach stiekem nog te vaak urenlang naar inhoudelijke verhalen aan het luisteren? Daag jezelf de komende week eens uit. Laat het wat en het waarom los, en richt al je pijl op de hoe.
Kijk naar de patronen, luister naar de structuur, observeer de non-verbale gebaren en stuur direct op de innerlijke strategie. Je zult merken dat je sessies niet alleen veel sneller en leuker worden, maar dat de resultaten bij je cliënten vele malen dieper en blijvender zijn!
Wil jij betere coachingsessies geven? Voeg hypnotherapie toe aan je skillset. Kom eens naar een gratis online masterclass voor een kennismaking.
Of schrijf je direct in voor een van onze opleidingen en evenementen.
Heb je een vraag over onze opleiding? Plan hier een 1-op-1 gesprek.
Bronnen:
